صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
424
شرح بر زاد المسافر صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( تحقيق آشتيانى ) ( فارسى )
بالوجود العلمي القضائي بنحو الكلية و وجودها بالوجود اللوحي و القلمي » . فرد مجرد تام عقلانى كه عبارت باشد از رب النوع ، اصل وجود انسان است كه فيض وجود ، از طريق اين عقل به افراد مثالى مىرسد و از فرد مثالى ، به وجود مادى طبيعى و اصل مىشود . اين فرد مثالى و به طور كلى عالم برزخ با مراتب و مظاهر متعدد آن كه عدد اين مراتب را غير از خدا كسى نمىداند ، عالمى است برأسه و داراى جسم و مقدار و شكل و لون است و از باب عدم حلول آن در ماده ، به آن مثل معلّقه اطلاق نمودهاند . و مراتب اين عالم ، متميز و متشخص و حقايق آن ، اصيل و غير متعلق به نفسى از نفوس است ، بر خلاف صور قدرى موجود در خيال فلك كه به نفس كلى تعلق دارند . و هر مرتبهاى از وجود داراى هويت و تشخص خارجى ، تابع وجود خويش است و وجود صور اين عالم ، در عالم عقول ، وجود تبعى و تطفّلى است ، ولى اين حقايق متأصل مخصوص به عالم مثال ، به وجود اصلى خود موجودند و افراد آن از يكديگر متميزند و يك نوع تميّزى نيز بين اين عالم و عالم عقول و عالم ماده موجود است كه تابع تشكيك در اصل مراتب وجود است . و فرق اين مراتب ، به شدت و ضعف است و عالم ماده ، مرتبهء نازل عالم برزخ و عالم برزخ ، مرتبهء نازل عالم عقل و « اللَّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ » . و در جاى خود بيان شد كه قبل از رسيدن انسان مادى به مقام تجرد عقلانى ، فيض وجود ، از طريق فرد برزخى به آن مىرسد و وجود برزخى داراى حد و هويت و تشخص ، تابع نحوهء وجود خود مىباشد . اگر بگوييم افراد داراى وضع و تشخص جسمانى ، بايد از طريق ماده متميز باشند و تكثّر فردى ، بدون ماده تحقق نمىيابد ، عذر اين كه اين اجسام مثالى ، وجود تبعى دارند ، پذيرفته نمىشود . اصولا بناى مباحث بين قائلان به عالم مثالى از حكماى اشراق و عرفاى امت